Szlak Orlich Gniazd - Jura Krakowsko-Częstochowska

Data dodania: 29 sierpnia 2013
Jura Krakowsko-Częstochowska

Wyżynę (Jurę) Krakowsko-Częstochowską, która stanowi część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej tworzy rozległa płyta górnojurajskich wapieni, wznosząca się przeciętnie od 300 m n.p.m. w rejonie Częstochowy, do 400–500 m n.p.m. koło Krakowa. Jest ona lekko nachylona ku płn.-wsch., gdzie stopniowo zapada się pod młodsze utwory kredowe budujące Wyżynę Przedborską i Nieckę Nidziańską z jej mezoregionem Wyżyną Miechowską. Od północy w jurajską płytę wcina się przełomowa dolina Warty, wyznaczająca granicę z Wyżyną Wieluńsko-Woźnicką. Na południu tektoniczne obniżenie Białej Przemszy – Szreniawy dzieli Wyżynę Krakowsko-Częstochowską na jej mezoregiony: Wyżynę Częstochowską oraz Wyżynę Olkuską, zwaną często Płaskowyżem Ojcowskim. Podobnie tektoniczne zapadlisko na linii Kraków – Krzeszowice – Trzebinia, z racji rozległości uznane za mezoregion – Rów Krzeszowicki oddziela Wyżynę Olkuską od Garbu Tenczyńskiego, który na południu opada uskokami ku dolinie Wisły, a dokładnie ku tektonicznemu zapadlisku Bramy Krakowskiej. Jest to makroregion charakteryzujący się występowaniem wielu geomorfologicznych cech charakterystycznych dla otaczających go innych regionów, w tym wapiennych zrębowych wzgórz. Stąd, Brama Krakowska jest przez niektórych badaczy traktowana, jako część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, czego wyrazem jest m.in. ustanowienie na jej obszarze jurajskich parków krajobrazowych. 

Wyżyna Częstochowska od zachodu opada w Obniżenie Górnej Warty (Wyż. Woźnicko-Wieluńska) stromym, dochodzącym do 100 m – progiem denudacyjnym, zwanym kuestą. Mniej znaczna wschodnia granica z Progiem Lelowskim (Wyżyna Przedborska) biegnie na linii Mstów – Lelów – Pradła – Wolbrom. Charakterystycznymi elementami rzeźby Wyż. Częstochowskiej są kilkudziesięciometrowej wysokości ostańce górnojurajskich wapieni wznoszące się ponad stosunkowo płaskim poziomem jej wierzchowin. Tworzą one liczne grupy skalne, pagóry, jak Góra Janowskiego, najwyższe wzniesienie Jury (515,5 m. n.p.m.) oraz pasma wzniesień, które są rozczłonkowane dolinami, na ogół suchymi, wypełnionymi piaskami, bądź odprowadzającymi wody tylko okresowo (tzw. wodące). Podobnie jurajska kuesta przebiegająca nieregularnie między Olkuszem a Trzebinią oraz samotne ostańce sterczące na wierzchowinach z kolejnym jurajskim „szczytem” – Skałką 502 (512,8 m n.p.m.) określają Wyżynę Olkuską. Jednak w rzeźbie płd. części tego mezoregionu charakterystyczne są liczne doliny potoków. Głębokie do 100 m, o stromych, skalistych zboczach, zwane są potocznie krakowskimi lub podkrakowskimi dolinkami. Najbardziej z nich znana i najcenniejsza przyrodniczo to Dolina Prądnika, w której obrębie utworzono Ojcowski Park Narodowy. Z pozostałych dolin wymieńmy tylko objęte ochroną rezerwatową: Bolechowicką, Szklarki, Racławki, Eliaszówki, czy jedną z najbardziej turystycznie znanych – Dolinę Będkowską, a także najdłuższą z nich, tj. Dolinę Dłubni, która rozgranicza Wyżynę Olkuską od Wyżyny Miechowskiej. W zach. rejonach Wyż. Olkuskiej doliny przecinają starsze struktury. Spod ściętych tu górnojurajskich wapieni odsłaniają się skały wieku triasowego, permskiego (wulkaniczne), karbońskiego i dewońskiego (Dolina Racławki, Czernki, Miękinki i inne). Podobną budowę i rzeźbę posiada Garb Tenczyński, który rozciąga się od doliny Chechła na zachodzie po Kraków. W jego zachodniej części występują m.in. utwory karbońskie zawierające pokłady węgla kamiennego (Tenczynek) oraz twarde skały wulkaniczne budujące kulminacyjne wzniesienia z najwyższym w Rudnie, zwieńczonym ruinami zamku tęczyńskiego (401,1 m n.p.m.). Powierzchnię Garbu Tenczyńskiego rozcinają liczne doliny, najbardziej malownicze w jego wsch. części, wyżłobione w podłożu z górnojurajskich wapieni, jak Dolina Sanki z Wąwozem Mnikowskim. Garb Tenczyński jest zrębem tektonicznym, stanowiącym praczęść płyty Wyżyny Olkuskiej, oddzieloną od niej w trzeciorzędzie Rowem Krzeszowickim. Powierzchnia tego zapadliska jest równinna, podścielona miękkimi osadami morza mioceńskiego, w których wytworzyły się złoża, znanych z Krzeszowic, wód siarczano-solankowych. 


Zamek Ogrodzieniecki

  • 1
    - - - - -
  • 2
    - - - - -
  • 3
    - - - - -
  • 4
    - - - - -
  • 5
    - - - - -
  • 6
    - - - - -